Uzm. Dr. Yaprak Arslan Psikiyatrist & Psikoterapist

Çoğu insan Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu’nu (DEHB), yalnızca çocukluk dönemine ait bir durum olarak düşünür. Oysa DEHB, birçok kişide erişkinlikte de devam eder ve günlük yaşamın pek çok alanını etkileyebilir.

Erişkinlerde DEHB her zaman dışarıdan fark edilen bir hareketlilikle kendini göstermez. Çoğu zaman kişi; sürekli bir şeyleri yetiştirmeye çalışan, unutkan, dağınık ya da erteleme alışkanlığı olan biri olarak tanımlanabilir. Bu durum ise zamanla özgüven kaybına, yoğun strese ve kişinin kendisini sürekli yetersiz hissetmesine neden olabilir.

Peki, erişkin DEHB günlük yaşamda en sık hangi güçlüklerle karşımıza çıkar?

1. Sürekli Erteleme Döngüsü

DEHB olan birçok kişi yapmak istediği işleri önemsemediği için değil, başlamanın kendisi zor olduğu için erteler.

Bazen yapılacak iş günlerce bekler. Son dakikada oluşan zaman baskısıyla birlikte kişi bir anda yüksek performans gösterebilir. Bu durum dışarıdan “baskı altında daha iyi çalışıyor” gibi görünse de, aslında oldukça yorucu bir döngüdür.

2. Günlük Unutkanlıklar

Anahtarını, telefonunu ya da cüzdanını sık sık aramak…

Randevu saatlerini unutmak…

Markete gidip alınacakların yarısını hatırlayamamak…

Bunlar zaman zaman herkesin yaşayabileceği durumlardır. Ancak DEHB’de bu unutkanlıklar daha sık tekrar eder ve kişinin günlük işlevselliğini belirgin şekilde etkileyebilir.

3. Zamanı Yönetmekte Güçlük

Bazı kişiler için zaman adeta “kaybolur.”

Beş dakika süreceğini düşündüğü bir iş bir saat sürebilir ya da tam tersi, saatlerin nasıl geçtiği fark edilmeyebilir.

Bu nedenle randevulara geç kalmak, işleri planlanan sürede bitirememek veya yapılacak işleri gerçekçi şekilde planlayamamak sık görülen durumlardır.

4. Aynı Anda Birçok İşe Başlamak

Yeni bir fikir geldiğinde büyük bir heyecanla işe başlanabilir.

Ancak kısa süre sonra başka bir konu dikkat çekebilir ve ilk iş yarım kalabilir.

Sonuçta masada tamamlanmayı bekleyen birçok iş olurken, kişinin zihni de sürekli meşgul hissedebilir.

5. Dikkatin Kolayca Dağılması

Sessiz bir ortamda bile zihnin başka düşüncelere kayması mümkündür.

Telefon bildirimi, odadaki küçük bir ses ya da akla gelen yeni bir fikir dikkatin hızla başka yöne kaymasına neden olabilir.

Bu nedenle uzun süre odaklanmayı gerektiren görevler beklenenden daha fazla çaba gerektirebilir.

6. Yoğun İçsel Huzursuzluk

Çocukluk dönemindeki fiziksel hareketlilik, erişkinlikte yerini çoğu zaman zihinsel hareketliliğe bırakabilir.

Kişi dışarıdan sakin görünse bile zihni sürekli çalışıyor olabilir.

“Düşüncelerimi durduramıyorum.”

“Sürekli aklımda yapılacaklar dönüyor.”

şeklindeki ifadeler erişkin DEHB’de sık duyulabilir.

7. Duyguları Düzenlemekte Zorlanmak

Her DEHB’li bireyde görülmese de, birçok kişi duygularını düzenlemekte zorlandığını ifade eder.

Eleştirilere beklenenden daha yoğun tepki vermek, hayal kırıklığını uzun süre yaşamak veya ani öfke patlamaları yaşayabilmek günlük yaşamı etkileyebilir.

Bu durum kişinin karakterinden çok, beynin dürtü kontrolü ve duygu düzenleme süreçleriyle ilişkili olabilir.

8. İlişkilerde Yanlış Anlaşılmalar

DEHB belirtileri bazen ilişkilerde farklı şekillerde yorumlanabilir.

Örneğin;

* Verilen sözü unutmak “önemsememek” olarak algılanabilir.
* Dikkatin dağılması “beni dinlemiyor” şeklinde yorumlanabilir.
* Erteleme davranışı “isteksizlik” ya da “sorumsuzluk” olarak değerlendirilebilir.

Oysa çoğu zaman yaşanan güçlük, kişinin niyetinden değil, dikkat ve yürütücü işlevlerde yaşadığı zorlanmalardan kaynaklanır.

9. Kendini Sürekli Yetersiz Hissetmek

Belki de erişkin DEHB’nin en görünmeyen yüklerinden biri budur.

Yıllarca;

“Biraz daha düzenli olsan…”

“Daha dikkatli ol.”

“Neden herkes yapabiliyor da sen yapamıyorsun?”

gibi geri bildirimler duyan kişiler, zamanla bu ifadeleri kendi iç seslerine dönüştürebilir.

Oysa birçok erişkin, yaşadığı güçlüklerin nedenini öğrendiğinde yıllardır kendisine yüklediği suçluluğun bir kısmının azaldığını ifade eder.

DEHB Sadece Güçlüklerden İbaret Değildir

DEHB olan birçok birey aynı zamanda yaratıcı düşünebilir, farklı bakış açıları geliştirebilir, kriz anlarında hızlı çözümler üretebilir ve yoğun ilgi duyduğu konulara yüksek motivasyon gösterebilir.

Bu nedenle DEHB’yi yalnızca eksiklikler üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Asıl önemli olan, kişinin güçlü yönlerini fark ederken zorlandığı alanları da doğru stratejilerle yönetebilmesidir.